行列表現(matrix representation)

有限次元のベクトル空間の線形写像を調べるために, 線形写像に行列を対応させることがあります.このとき, 線形写像の性質は行列の性質として, より具体的に表されます.たとえば, $xy$平面上の点 $(x,y)$$\theta$だけ回転して点 $(X,Y)$ に対応させる線形変換$T$ を考えてみましょう.まず, $R^2$ の1組の基底 $\{\left(\begin{array}{c}
1\\
0
\end{array} \right), \left(\begin{array}{c}
0\\
1
\end{array} \right) \}$ を考えます. これより

$\displaystyle {\mathbf x} = \left(\begin{array}{c}
x\\
y
\end{array} \right...
... \end{array} \right) + y \left(\begin{array}{c}
0\\
1
\end{array} \right), $


$\displaystyle {\mathbf y}$ $\displaystyle =$ $\displaystyle \left(\begin{array}{c}
X\\
Y
\end{array}\right) = T({\mathbf x})...
...1\\
0
\end{array}\right) + y \left(\begin{array}{c}
0\\
1
\end{array}\right))$  
  $\displaystyle =$ $\displaystyle xT(\left(\begin{array}{c}
1\\
0
\end{array}\right) ) + y T(\left...
...) + y \left(\begin{array}{c}
-\sin{\theta}\\
\cos{\theta}
\end{array}\right) .$  

よって

$\displaystyle \left(\begin{array}{c}
X\\
Y
\end{array}\right) = \left(\begin{a...
...os{\theta}
\end{array}\right) \left(\begin{array}{c}
x\\
y
\end{array}\right) $

と行列を用いて表せます.一般に, 線形写像 $T : {\mathcal R}^{n} \longrightarrow {\mathcal R}^{m}$ を考え,

$\displaystyle \{{\bf v}_{1},\ldots,{\bf v}_{n}\}, \{{\bf w}_{1},\ldots,{\bf w}_{m}\}$

をそれぞれ ${\mathcal R}^{n},{\mathcal R}^{m}$ の1組の基底とし, 任意の ${\mathbf x} \in {\mathcal R}^{n}$ とその像 ${\mathbf y} = T({\mathbf x}) \in {\mathcal R}^{m}$

$\displaystyle {\mathbf x} = {\bf v}_{1}x_{1} + {\bf v}_{2}x_{2} + \cdots + {\bf v}_{n}x_{n}, $

$\displaystyle {\mathbf y} = {\bf w}_{1}y_{1} + {\bf w}_{2}y_{2} + \cdots + {\bf w}_{m}y_{m} $

と表すとき, 写像$T$ の線形性により
$\displaystyle {\mathbf y} = T({\mathbf x})$ $\displaystyle =$ $\displaystyle T({\bf v}_{1}x_{1} + {\bf v}_{2}x_{2} + \cdots + {\bf v}_{n}x_{n})$  
  $\displaystyle =$ $\displaystyle T({\bf v}_{1})x_{1} + T({\bf v}_{2})x_{2} + \cdots + T({\bf v}_{n})x_{n}$  

となります.ここで $\{T({\bf v}_{1}),\ldots,T({\bf v}_{n})\}$ ${\mathcal R}^{m}$ に含まれるので,

$\displaystyle T({\bf v}_{i}) = a_{1i}{\bf w}_{1} + a_{2i}{\bf w}_{2} + \cdots + a_{mi}{\bf w}_{m}  (i = 1,2,\ldots,n)$

と表せます.これより
$\displaystyle {\mathbf y}$ $\displaystyle =$ $\displaystyle (a_{11}{\bf w}_{1} + a_{21}{\bf w}_{2} + \cdots + a_{m1}{\bf w}_{m})x_{1}$  
  $\displaystyle =$ $\displaystyle (a_{12}{\bf w}_{1} + a_{22}{\bf w}_{2} + \cdots + a_{m2}{\bf w}_{m})x_{2}$  
  $\displaystyle =$ $\displaystyle \vdots$  
  $\displaystyle =$ $\displaystyle (a_{1n}{\bf w}_{1} + a_{2n}{\bf w}_{2} + \cdots + a_{mn}{\bf w}_{m})x_{n}$  

となります.ここで $\{{\bf w}_{1},{\bf w}_{2},\ldots,{\bf w}_{m}\}$ ${\mathcal R}^{m}$ の基底をなしているので, 対応する係数は等しいはずです.よって次のような関係式が得られます.

$\displaystyle \left \{ \begin{array}{rrr}
y_{1}& =& a_{11}x_{1} + a_{12}x_{2} +...
...{m}& =& a_{m1}x_{1} + a_{m2}x_{2} + \cdots + a_{mn}x_{n} .
\end{array}\right . $

これより右辺の係数行列 $A = (a_{ij})$ が定まります.この行列 $A$ を基底

$\displaystyle \{{\bf v}_{1},\ldots,{\bf v}_{n}\}, \{{\bf w}_{1},\ldots,{\bf w}_{m}\}$

に関する $T$行列表現(matrix representation) といい $[T]_{\bf v}^{\bf w}$ と表します.とくに $V = W$ の場合は, 通常 $\{{\bf v}_{1},\ldots,{\bf v}_{n}\}$ $\{{\bf w}_{1},\ldots,{\bf w}_{n}\}$ とを同一にとり $T$ の行列表現を $[T]_{\bf v}$ と表します.また $T: { R}^{n} \longrightarrow { R}^{n}$ のとき, 標準基底(usual basis)

$\displaystyle \{{\bf e}_{1} = \left(\begin{array}{c}
1\\
0\\
\vdots\\
0
\end...
...\bf e}_{n} = \left(\begin{array}{c}
0\\
0\\
\vdots\\
1
\end{array}\right)\} $

を用いて $T$ の行列表現は $[T]_{\bf e}$ または $[T]$ で表します.

ここまでをまとめると ${\mathcal R}^{n}$ から ${\mathcal R}^{m}$ への線形写像$T$ は, ${\mathcal R}^{n}$ の基底の像を ${\mathcal R}^{m}$ の基底で表したとき, $m \times n$型の行列 $A$ で表され,

$\displaystyle [T({\mathbf x})]_{\bf w} = [T]_{\bf v}^{\bf w}[{\mathbf x}]_{\bf v} $

を満たします.

例題 3..3  

$T : {\mathcal R}^{2} \longrightarrow {\mathcal R}^{2}$ $T\left(\begin{array}{c}
x\\
y
\end{array}\right) = \left(\begin{array}{c}
3x - 4y\\
x + 5y
\end{array}\right)$ で与えられているとき, 標準基底 $\{{\bf e}_{1},{\bf e}_{2}\}$ に関する $T$ の行列表現$[T]$ と基底 $\{{\bf w}_{1} = \left(\begin{array}{c}
1\\
3
\end{array}\right), {\bf w}_{2} = \left(\begin{array}{c}
2\\
5
\end{array}\right)\}$ に関する $T$ の行列表現 $[T]_{\bf w}$ を求めよ.また基底 $\{{\bf e}_{1},{\bf e}_{2}\}, \{{\bf w}_{1},{\bf w}_{2}\}$ に関する $T$ の行列表現 $[T]_{\bf e}^{\bf w}$ を求めよう.

\begin{displaymath}\begin{array}{l}
T({\bf e}_{1}) = T(\left(\begin{array}{c}
1\...
...5
\end{array}\right) = -4{\bf e}_{1} + 5{\bf e}_{2}
\end{array}\end{displaymath}

より $[T] = \left(\begin{array}{cc}
3&-4\\
1&5
\end{array}\right)$.
$\displaystyle T({\bf w}_{1})$ $\displaystyle =$ $\displaystyle T(\left(\begin{array}{c}
1\\
3
\end{array}\right)) = \left(\begin{array}{c}
-9\\
16
\end{array}\right) = a{\bf w}_{1} + b{\bf w}_{2},$  
$\displaystyle T({\bf w}_{2})$ $\displaystyle =$ $\displaystyle T(\left(\begin{array}{c}
2\\
5
\end{array}\right)) = \left(\begin{array}{c}
-14\\
27
\end{array}\right) = c{\bf w}_{1} + d{\bf w}_{2}$  

とおくと $a{\bf w}_{1} + b{\bf w}_{2} = \left(\begin{array}{c}
-9\\
16
\end{array}\right...
...\bf w}_{1} + d{\bf w}_{2} = \left(\begin{array}{c}
-14\\
27
\end{array}\right)$より $a = 77,b = -43, c = 124, d = -69$ を得る.よって $[T]_{\bf w} = \left(\begin{array}{cc}
77&124\\
-43&-69
\end{array}\right)$.
また
$\displaystyle T({\bf e}_{1})$ $\displaystyle =$ $\displaystyle T(\left(\begin{array}{c}
1\\
0
\end{array}\right)) = \left(\begin{array}{c}
3\\
1
\end{array}\right) = -13{\bf w}_{1} + 8{\bf w}_{2},$  
$\displaystyle T({\bf e}_{2})$ $\displaystyle =$ $\displaystyle T(\left(\begin{array}{c}
0\\
1
\end{array}\right)) = \left(\begin{array}{c}
-4\\
5
\end{array}\right) = 30{\bf w}_{1} - 17{\bf w}_{2}$  

より $[T]_{\bf e}^{\bf w} = \left(\begin{array}{cc}
-13&30\\
8&-17
\end{array}\right)$. $ \blacksquare$